O ddur i gynaliadwyedd: dyfodol tir diwydiannol yng Nghymru

Mae tir diwydiannol ledled Cymru yn mynd drwy gyfnod o drawsnewid. Mae defnyddiau traddodiadol o dan bwysau, mae economi’r byd yn ail-lunio gweithgynhyrchu, ac mae’r trawsnewid ynni yn agor cyfleoedd newydd ar gyfer adfywio hirdymor.

I ranbarthau fel De Cymru, nid ail-bwrpasu tir yn unig yw’r her, ond gwneud hynny mewn ffordd sy’n sicrhau gwerth economaidd parhaol.

Bydd y drafodaeth hon yn amlwg yn UKREiiF, yn enwedig yng nghyd-destun twf rhanbarthol, diogelwch ynni a rôl esblygol awdurdodau cyfun fel Prifddinas-Ranbarth Caerdydd (CCR).

Tirwedd ddiwydiannol sy’n newid

Mae diwydiant trwm wedi bod yn nodwedd ddiffiniol o rannau o Gymru ers amser maith, ond mae’r realiti economaidd sy’n wynebu sectorau fel cynhyrchu dur yn dod yn fwyfwy heriol. Bwriad ymyrraeth ddiweddar y Llywodraeth, gan gynnwys pwerau arfaethedig i ddod â British Steel i berchnogaeth gyhoeddus, yw darparu sefydlogrwydd, ond nid yw hynny’n dileu’r heriau economaidd a thrawsnewidiol hirdymor sy’n wynebu’r sector dur.

Er bod safleoedd gweithredol yn parhau’n weithgar, mae cydnabyddiaeth gynyddol y bydd angen i rai esblygu dros amser. Eleni hefyd gwelwyd lansio Strategaeth Ddur newydd gan y Llywodraeth gyda’r nod o gefnogi’r diwydiant, tra bod Tata Steel ym Mhort Talbot yn trosglwyddo o ffwrneisi chwyth i gynhyrchu dur drwy ffwrnais drydan arc.

I berchnogion, gweithredwyr a chyrff cyhoeddus, nid y cwestiwn yw beth fydd yn disodli defnyddiau diwydiannol traddodiadol yfory, ond sut y gellir lleoli safleoedd ar gyfer adfywio yn y dyfodol heb danseilio gweithgarwch presennol. Mae hyn yn gofyn am gynllunio gofalus, amserlenni realistig a dealltwriaeth glir o’r galw yn y farchnad a’r cyd-destun gwleidyddol.

Ynni fel cyfle hirdymor

Mae un o’r cyfleoedd mwyaf arwyddocaol mewn datblygiadau sy’n cael eu harwain gan ynni. Fel y gwelsom gyda Chlwstwr Diwydiannol De Cymru, mae diddordeb cynyddol mewn ynni adnewyddadwy, hydrogen a thechnolegau arloesol eraill a all wneud defnydd cynhyrchiol o safleoedd diwydiannol mawr.

Mae cynigion fel parciau ynni yn adlewyrchu safbwynt mwy hirdymor ar adfywio. Maent yn gymhleth, yn ddwys eu cyfalaf ac yn aml yn dibynnu ar gydweithio rhwng y sector cyhoeddus a’r sector preifat. Anaml y mae cynnydd yn syml, ac mae’n hanfodol bod yn glir ynghylch beth sy’n hyfyw nawr a beth sy’n parhau’n gyfle ar gyfer y dyfodol.

Mae’r safbwynt hirdymor hwn yn arbennig o bwysig wrth reoli disgwyliadau o ran buddsoddi a chyflawni. Gall prosiectau ynni drawsnewid rhanbarthau, ond dim ond gyda’r sylfeini cywir yn eu lle.

Rôl awdurdodau cyfun

Fel yr ydym yn ei weld gyda Pharth Buddsoddi De-ddwyrain Cymru, mae awdurdodau cyfun fel CCR yn chwarae rhan ganolog wrth lunio dyfodol tir diwydiannol yng Nghymru. Maent yn gweithredu fel cydlynyddion, ariannwyr a lleisiau strategol, gan ddod â llywodraeth leol, y llywodraeth genedlaethol a phartneriaid y sector preifat ynghyd.

Mae gweithio’n effeithiol gydag awdurdodau cyfun yn gofyn am fwy na dealltwriaeth o gyfraith gynllunio neu eiddo. Mae’n gofyn am werthfawrogiad o sensitifrwydd gwleidyddol, mecanweithiau ariannu a blaenoriaethau rhanbarthol. Mae prosiectau o’r fath gymaint am lywodraethu ac aliniad ag ydynt am drafodion tir.

I bartneriaid y sector preifat, gall ymgysylltu’n gynnar ac yn adeiladol â chyrff fel CCR leihau risgiau prosiectau a chreu llwybr cliriach at gyflawni. I sefydliadau’r sector cyhoeddus, mae cynghorwyr credadwy o’r sector preifat yn helpu i sicrhau bod uchelgais yn cyd-fynd â realiti masnachol.

Tir diwydiannol fel ased adfywio

Yr hyn sy’n cysylltu safleoedd dur, cyfleusterau ailgylchu a datblygiadau ynni posibl yw maint. Mae safleoedd diwydiannol mawr yn cynnig y gofod a’r seilwaith sydd eu hangen ar gyfer prosiectau trawsnewidiol, ond maent hefyd yn cario materion etifeddol, cyfyngiadau gweithredol ac ystyriaethau amgylcheddol.

Mae rheoli’r asedau hyn yn gofyn am reolaeth strategol a dull cynnil. Mae angen cydbwyso anghenion gweithredol tymor byr gyda nodau adfywio hirdymor. Mae angen alinio strwythurau cyfreithiol, trefniadau ariannu a strategaethau tir o’r cychwyn cyntaf.

Dyma lle mae cyngor profiadol, dan arweiniad partneriaid, yn ychwanegu gwerth drwy gyfuno dealltwriaeth o weithrediadau diwydiannol, prosesau’r sector cyhoeddus a modelau datblygu

Edrych ymlaen at UKREiiF

Mae UKREiiF yn darparu llwyfan pwysig i ranbarthau fel De Cymru fynegi eu huchelgeisiau ac ymgysylltu â buddsoddwyr a datblygwyr. I CCR, mae’n gyfle i atgyfnerthu’r neges bod Cymru yn agored i fuddsoddiad cynaliadwy, yn enwedig ym maes ynni ac adfywio diwydiannol.

I’r rhai sy’n ymwneud â phrosiectau tir diwydiannol ac ynni, y neges allweddol yw amynedd a pharatoi. Bydd y trawsnewid o ddiwydiant traddodiadol i ddewisiadau cynaliadwy yn cymryd amser, ond gyda’r strategaeth a’r cydweithio cywir, gall sicrhau buddion economaidd gwydn a hirdymor i’r rhanbarth.